SHGM’den İHA Mevzuatında Kapsamlı Değişiklik: İHATTYS, Remote ID ve Yeni Pilot Sistemi Geliyor

SHGM’nin görüşe açtığı yeni SHT-İHA Taslağı; İHATTYS, Remote ID ve Avrupa uyumlu yeni pilot sistemleriyle Türkiye’nin drone mevzuatında köklü değişiklikler getiriyor.

Türkiye, İnsansız Hava Araçlarında Avrupa Standartlarına Geçişe Hazırlanıyor ANKARA – Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından kamuoyu görüşüne açılan yeni İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA) Taslağı, Türkiye'deki drone ve insansız hava aracı sektöründe son yılların en kapsamlı düzenleme değişikliklerinden birini gündeme getirdi. Taslak; insansız hava araçlarının kayıt süreçlerinden uzaktan pilot eğitimlerine, operasyonel yetkilendirmelerden dijital hava sahası yönetimine kadar birçok alanda yeni kurallar ve uygulamalar getiriyor. Özellikle İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi (İHATTYS), Remote ID (Uzaktan Tanımlama Sistemi) ve Avrupa Birliği ile uyumlu yeni sertifikasyon yapısı sektörün en dikkat çeken başlıkları arasında yer alıyor. Amaç Daha Güvenli ve Kontrollü Bir Hava Sahası Taslağın temel amacı; Türk hava sahasında faaliyet gösteren insansız hava araçlarının daha güvenli, daha izlenebilir ve uluslararası standartlarla uyumlu şekilde işletilmesini sağlamak. Son yıllarda Türkiye'de; - Ticari drone operasyonları, - Tarımsal ilaçlama faaliyetleri, - Haritalama ve fotogrametri çalışmaları, - Enerji ve altyapı denetimleri, - Medya ve film çekimleri, - Arama-kurtarma faaliyetleri önemli ölçüde artış gösterdi. Bununla birlikte aynı hava sahasında yolcu uçakları, helikopterler, yangın söndürme uçakları, hava ambulansları ve insansız hava araçlarının birlikte faaliyet göstermesi, daha gelişmiş bir trafik yönetim sistemini zorunlu hale getirdi. İHATTYS Dönemi Başlıyor Taslakta yer alan en önemli yeniliklerden biri olan İHATTYS (İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi), Türkiye genelindeki insansız hava aracı trafiğinin merkezi olarak yönetilmesini hedefliyor. Sistem sayesinde; - Kayıtlı İHA'ların takibi yapılabilecek, - Uçuş izinleri dijital ortamda yönetilecek, - Coğrafi kısıtlamalar anlık olarak yayınlanabilecek, - Aynı bölgede faaliyet gösteren İHA'lar arasındaki olası çatışmalar tespit edilebilecek, - Operatörlere gerçek zamanlı uyarılar gönderilebilecek. Uzmanlara göre bu sistem, gelecekte eVTOL hava taksileri ve gelişmiş drone lojistik ağları için de önemli bir altyapı oluşturacak. Drone'larda Remote ID Zorunluluğu Gündeme Gelebilir Taslağın dikkat çeken maddelerinden biri de Remote ID sistemi. Bu teknoloji sayesinde drone'lar uçuş sırasında: - Kimlik bilgilerini, - Konum verilerini, - İrtifalarını, - Uçuş durumlarını dijital olarak yayınlayabilecek. Taslakta, sınıf etiketi bulunmayan eski nesil drone sistemleri için belirli bir geçiş sürecinin ardından Remote ID kullanımının zorunlu tutulabileceği belirtiliyor. Bu durum özellikle eski model drone kullanan operatörleri yakından ilgilendiriyor. İHA0, İHA1, İHA2 ve İHA3 Sisteminde Değişiklik Yeni taslak, mevcut İHA pilot sertifikasyon sisteminde de önemli değişiklikler öngörüyor. Bugüne kadar kullanılan; - İHA0 - İHA1 - İHA2 - İHA3 sertifikalarının Avrupa Birliği standartlarına uyumlu yeni yetkinlik sistemine dönüştürülmesi planlanıyor. Yeni yapıda; - A1 - A2 - A3 - STS (Standart Senaryo) kategorileri öne çıkacak. SHGM'nin geçiş planını ayrıca yayımlaması bekleniyor. Uzaktan Pilotlara 5 Yıllık Geçerlilik Süresi Taslak kapsamında uzaktan pilot yetkinlik belgeleri artık süresiz olmayacak. Yeni düzenlemeye göre sertifikalar: - 5 yıl geçerli olacak, - Süre sonunda yenileme eğitimi veya sınav gerekecek. Bu uygulama Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlu olarak hazırlanmış durumda. BVLOS Operasyonlarının Önü Açılıyor Taslakta ilk kez görüş hattı dışı operasyonlar (BVLOS) ayrıntılı şekilde tanımlanıyor. Bu düzenleme sayesinde; - Tarımsal uygulamalar, - Uzun mesafe enerji hattı denetimleri, - Kargo drone operasyonları, - Acil durum görevleri, - Kritik altyapı gözlemleri gibi faaliyetlerin daha profesyonel şekilde yürütülmesinin önü açılabilecek. Ancak bu operasyonlar için operasyonel risk değerlendirmesi (SORA) ve SHGM onay süreçleri gerekecek. Yapay Zekâ Destekli Tam Otonom Uçuşlara Düzenleme Geliyor Taslakta yer alan bir diğer önemli konu ise yapay zekâ destekli tam otonom sistemler. SHGM, bu sistemlerin kullanımına ilişkin ayrı bir düzenleme hazırlanacağını belirtirken, ilgili mevzuat yayımlanana kadar bu tür sistemlerle ticari operasyon yapılamayacağını ifade ediyor. Bu durum özellikle geleceğin hava taksileri ve tam otonom drone sistemleri açısından dikkat çekiyor. Afet Operasyonlarında Yeni Yaklaşım Taslakta afet ve acil durum operasyonlarına da özel yer ayrılmış durumda. Buna göre; - AFAD, - İl afet müdürlükleri, - Yetkilendirilmiş sivil drone operatörleri gerektiğinde koordineli olarak görev alabilecek. Ayrıca "Afet Destek Operatörü" modeli ile sivil drone kapasitesinin afet yönetim süreçlerine daha etkin dahil edilmesi hedefleniyor. Sektör İçin Yeni Bir Dönem Uzmanlar, yeni taslağın drone kullanımını yasaklayan bir düzenleme olmadığını, aksine sektörü daha profesyonel ve sürdürülebilir bir yapıya taşımayı amaçladığını belirtiyor. Yeni sistemin hayata geçirilmesiyle birlikte; - Dijital hava sahası yönetimi, - Uzaktan tanımlama sistemleri, - Avrupa uyumlu eğitim ve sertifikasyon, - BVLOS operasyonları, - İleri seviye trafik yönetimi Türkiye'nin insansız hava aracı ekosisteminin temel unsurları haline gelecek. Taslak şu anda görüş aşamasında bulunurken, sektör temsilcileri nihai düzenlemenin yayımlanmasını ve geçiş takviminin açıklanmasını bekliyor. Kaynak: SHGM SHT-İHA Taslağı (2026), Avrupa Birliği EASA 2019/947 ve 2019/945 düzenlemeleri. Not: Bu haber, SHGM tarafından kamuoyu görüşüne açılan SHT-İHA Taslağı esas alınarak hazırlanmıştır. Taslak metin nihai mevzuat niteliği taşımamakta olup, sektör görüşleri doğrultusunda değişiklik gösterebilir