Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca dört emtia gemisi geçti; büyük petrol ve LNG tankerleri görünmedi

ABD ile İran arasındaki saldırıların yeniden yoğunlaşması, dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini büyük ölçüde azalttı. Son veriler, petrol ve LNG taşımacılığındaki aksamanın küresel enerji arzı üzerindeki baskıyı artırdığını gösteriyor.

Dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin en kritik deniz geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi trafiği, ABD ile İran arasındaki karşılıklı saldırıların yeniden yoğunlaşmasıyla birlikte keskin biçimde geriledi. Deniz taşımacılığı verilerine göre 20 Temmuz Pazartesi günü boğazdan yalnızca dört emtia gemisi geçebildi. Kpler tarafından izlenen gemilerden ikisi boğazdan çıkarken ikisi Basra Körfezi’ne giriş yaptı. Geçiş yapan gemiler arasında petrol, petrokimya ve bitüm taşıyan tankerler bulunurken, büyük ham petrol tankerleri ile sıvılaştırılmış doğal gaz taşıyan LNG tankerlerinin geçiş yaptığına ilişkin görünür bir kayıt oluşmadı. Savaş öncesinde günde ortalama yaklaşık 125 ticari geminin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki bu düşüş, bölgedeki deniz taşımacılığının büyük ölçüde durma noktasına geldiğini gösteriyor. Daha önce açıklanan verilerde de yalnızca birkaç geminin geçiş yapabildiği, çok sayıda tankerin rotasını değiştirdiği veya güvenlik gerekçesiyle beklemeye geçtiği belirtilmişti. Tanker vurulduğu bildirildi Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Merkezi, 21 Temmuz Salı günü Hürmüz Boğazı’nda seyreden bir tankerin kimliği belirlenemeyen bir mühimmatla vurulduğuna ilişkin birden fazla bildirim aldığını açıkladı. Yunanistan merkezli Dynacom Tankers şirketi de yönettiği iki geminin Umman açıklarında kaynağı henüz belirlenemeyen mühimmatlarla vurulduğunu bildirdi. Olayların sorumluluğu konusunda bağımsız ve kesin bir doğrulama henüz bulunmuyor. Associated Press ise İran’ın 21 Temmuz sabahı Hürmüz Boğazı’nda bir tankere saldırdığını ve gemi mürettebatının tahliye edildiğini bildirdi. Aynı saatlerde ABD’nin İran’a yönelik yeni hava saldırıları düzenlediği açıklandı. Petrol ve LNG sevkiyatları baskı altında Hürmüz Boğazı, normal koşullarda küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu konumunda bulunuyor. Bu nedenle bölgede yaşanan güvenlik sorunları yalnızca Körfez ülkelerini değil, enerji ithalatına bağımlı Avrupa ve Asya ekonomilerini de doğrudan etkiliyor. Son günlerde LNG tankerlerinin boğazdan görünür biçimde geçememesi, özellikle Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri kaynaklı sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarında birikmeye neden oldu. S&P Global Energy verilerine göre Temmuz ortası itibarıyla yedi dolu Katar LNG tankerinde yaklaşık 570 bin ton doğal gaz bekletiliyordu. Körfez içinde bulunan LNG tankerlerinin toplam taşıma kapasitesinin ise savaş öncesindeki yaklaşık sekiz günlük ihracata eş değer olduğu hesaplandı. Bu durum, LNG üretimi devam etse bile yüklenen gazın uluslararası pazarlara zamanında ulaştırılamaması riskini artırıyor. Deniz trafiğinde güvenlik sorunu Bölgede seyreden bazı gemilerin güvenlik gerekçesiyle Otomatik Tanımlama Sistemi sinyallerini kapattığı veya konum bilgilerini gizlediği değerlendiriliyor. Bu nedenle görünür gemi geçiş sayılarının gerçek trafiğin tamamını yansıtmayabileceği belirtiliyor. Bununla birlikte farklı denizcilik veri kuruluşları tarafından açıklanan rakamların tümü, ticari geçişlerde savaş öncesine kıyasla çok ciddi bir düşüş yaşandığını ortaya koyuyor. Krizin bölgesel etkisi genişleyebilir Hürmüz Boğazı’ndaki risklere ek olarak İran destekli Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik bir deniz ablukası ilan ettiklerini açıklaması, küresel enerji sevkiyatlarına ilişkin endişeleri daha da artırdı. Bu adımın Babülmendep Boğazı ve Kızıldeniz güzergâhlarındaki ticari taşımacılığı da etkilemesi hâlinde, Orta Doğu’dan dünya pazarlarına ulaşan petrol ve doğal gaz sevkiyatları aynı anda iki stratejik deniz geçidinde baskı altında kalabilir. Diplomasi ve çatışma aynı anda sürüyor ABD yönetimi İran ile diplomatik görüşmelere açık olduğunu bildirirken, iki ülke arasındaki karşılıklı saldırılar devam ediyor. İran ise ABD saldırıları sürdüğü sürece Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ve doğal gaz ihracatına izin verilmeyeceğini daha önce açıklamıştı. Askerî saldırıların sürmesi, deniz trafiğinin kısa sürede normale dönmesini zorlaştırıyor. Güvenlik riskinin devam etmesi hâlinde sigorta maliyetlerinin, navlun ücretlerinin ve enerji fiyatlarının daha da yükselmesi bekleniyor. Küresel ekonomi açısından kritik eşik Hürmüz Boğazı’ndaki aksama, yalnızca petrol fiyatlarını değil; doğal gaz, elektrik üretimi, deniz taşımacılığı, havacılık yakıtı ve tüketici fiyatlarını da etkileyebilecek geniş kapsamlı bir risk oluşturuyor. Boğazdaki gemi trafiğinin kalıcı biçimde azalması durumunda enerji ithalatçısı ülkelerin alternatif kaynaklara yönelmesi, stratejik rezervlerini kullanması ve daha yüksek taşıma maliyetleriyle karşılaşması gündeme gelebilir. Önümüzdeki günlerde piyasalarda belirleyici olacak başlıca unsurlar; ABD ile İran arasındaki saldırıların seyri, ticari gemilere yönelik yeni olaylar, olası diplomatik temaslar ve tanker geçişlerinin yeniden başlayıp başlamaması olacak. Kaynak Reuters, Associated Press, United Kingdom Maritime Trade Operations, Kpler, LSEG, S&P Global Energy